अबोली

'पाच वाजता पाताळेश्र्वरापाशी,
                 सरत्या उन्हात काही मनातलं '

नांव वाचायची गरजच नव्हती.वळणदार अक्षरावरूनच कळत होतं. चिठ्ठी 'चित्राची' होती. किती वर्षांपासून हे वळण बघतोय. किती वर्षांपासून ती माझ्या आयुष्याचा भाग आहे.
मला वाटतं, आम्ही दुसरीत असताना दोन घरं पलिकडे साठे काकू रहायला आल्या. 'चित्रा' त्यांची मुलगी. माझ्याच वर्गात होती. आमचं अगदी गूळपीठ जमलं. त्या वयात सहसा न आवडणारा 'अभ्यास' हा आमचा दोघांचा आवडता. शाळेतुन आल्यावर हातपाय धुवून, देवाचं काय ते म्हणायचं मग आई देईल ते तोंडांत टाकुन  मी आणि चित्रा विठ्ठल मंदिरातल्या दिक्षित सरांकडे जायचो. मी पेटी शिकायचो तर चित्रा गाणं. अतिशय गोड आवाज होता तिचा, अजुनही आहे.
त्यानंतर चित्राच्या घरी. त्यांच्या घरासमोर ऐसपैस ओवरी होती. ती म्हणजे आमची 'स्टडी-रूम'. तब्बल बारावीपर्यंत आम्ही तिथंच अभ्यास केला. काय धुंदीतले दिवस होते. आम्हांला दोघांनाही जरी अभ्यासाची आत्यंतिक आवड असली तरी आमचे आवडीचे विषय वेगवेगळे होते. चित्राला गणीतात अफाट गती होती. तिचं गणितावरचं प्रभुत्व विलक्षण होतं. आम्ही सगळे तिच्यापुढे अक्षरशः लिंबूटिंबू होतो.

आमचं गाणं आणि अभ्यास असा जोरात असतानाची गोष्ट. एका रविवारी चित्रा सकाळी सकाळी ओरडतच आली.
"नानू, नानू लवकर चल"
"काय झालं, कुठं जायचं?"
'तू चल तर आधी".
आम्ही पळत गेलो. चित्रानं तिच्या घरातल्या अंगणात नेलं. तिथं एक छोट्या झाडावर असंख्य फुलं उमलली होती. त्यांचा रंग विलक्षण मोहक होता. अगदी बघत रहावं.
" कुठली फुलं गं ही?"
" अबोली" चित्रा म्हणाली.
"अबोली, अबोली". मला ती फुलं, त्याचं नांव आणि रंग सगळं बेहद्द आवडलं. पुढचे काही दिवस मला दुसरा विषयच नव्हता. सतत अबोली, अबोली. का कुणास ठाऊक पण मला ती फुलं कधीच तोडावीशी वाटली नाहीत. त्या अबोली रंगाने माझ्यावर अशी मोहिनी घातली किंवा नंतर जिथं-जिथं अबोली रंग दिसला कि बघतच रहावं वाटायचं. चित्रा किती तरी वेळा म्हणाली कि
 "तुला देऊ का अबोलीची फुलं?"
 पण नाही घ्यावीशी वाटली.‌ती जिथं उमलतात तिथंच चांगली वाटायची मला. आणि ती अबोली त्या छोट्याश्या झाडांवर काय छान दिसायचीत.त्यांचं ते नाजूकपण, तो हळवा रंग काय, काय सांगू? सगळंच आवडायचं मला.

त्या धुंदीतुन मला रामदादाने बाहेर काढलं खरं पण 'अबोली' मनात रुतून राहिलीच. अरे हो, सांगायचं राहिलंच, 'रामदादा' म्हणजे माझा दादा. माझा आणि चित्राचा आदर्श होता तो. शांत, धीर-गंभीर आणि अत्यंत हुषार. अभ्यासातलं एकही पारितोषिक असं नव्हतं कि ते रामदादानं मिळवलं नव्हतं. आम्ही दोघंही त्याचे पित्तू होतो. आमची अभ्यासातली प्रगती, चित्राचं गाणं, माझी पेटी या सगळ्यांवर त्याचं बारीक लक्ष असायचं पण अगदी मायेनं. 

आम्ही अकरावीला असतांना, रामदादा आय आय टी मधुन सुट्टीसाठी आला आणि तडक चित्राच्या घरी गेला.
"चित्रा, बारावीनंतर पुढे काय?"
" नानू, मेडिकलला जायचं म्हणतोय"
"आणि तुझं काय?"
" मी, काय करू? नानूशी बोलले नाही अजुन"
" तू ऐक, तू केंब्रिजला जाऊन Mathematical Tripos कर. नानूला जाऊदे मेडिकलला."

झालं.रामदादाचं सांगणं म्हणजे आमच्यासाठी 'ब्रह्मवाक्य'. आम्ही अगदी झटुन अभ्यास केला आणि मी बी.जे ला आणि चित्रानं Cambridge University च्या ट्रिनिटी कॉलेजमध्ये Mathematical Tripos साठी अॅडमिशन मिळवलीच. आमच्या वाटा वेगळ्या झाल्या. रोज एकत्र अभ्यास करणारे मी आणि चित्रा, आता आमच्यात हजारो मैलांचं अंतर पडलं. संपर्कासाठी त्याकाळी पत्राशिवाय दुसरं साधनच नव्हतं. सुरुवातीला असोसून पत्रं लिहिली आणि उत्तराची वाट बघितली. नंतर अभ्यास वाढत गेला. पीजीच्या कोर्समध्येतर आकंठ बुडवुन घेतलं.
सतत ते डिसेक्शन्स,   अॉपरेशन्स, मानवी अवयव या सगळ्या धबडग्यात कुठेतरी अबोली रंग दिसायचा आणि चित्रा आठवायची. तिचं गाणं आठवायचं, आठवायचं कि किती विलक्षण नातं जगलो आपण.

आज चिठ्ठी मिळाली आणि एक आणि एकच काम उरलं ते म्हणजे चित्राला भेटणं. कशी दिसत असेल? काय बोलायचंय तिला मनातलं? लग्न तर करून आली नसेल? छे, शक्यच नाही.
अशा उलघालीतच पाताळेश्र्वर गाठलं.

समोरच

समोर

स...

चित्रा उभी.

 नितांत सुंदर.
अबोली रंगाची ओढणी लपेटुन.

काही क्षण दोघांनाही वाचाच फुटेना.खूप बोलायचय हे नजरेतून समजत होतं पण ध्वनी हरवलेला. एक बुढ्ढिके बाल विकणारा मुलगा आला आणि आम्ही भानावर आलो.
"नानूऊऊऊ..."
"बुढ्ढिके बाल घे ना. आपण त्यांना आठवणींचा कापूस म्हणायचो, आठवतंय का?"
आम्ही आठवणींचा कापूस घेऊन तो पिंजायला सुरूवात केली.

"कशी आहेस तू"
"मी छान आणि मजेत आहे. तुला कशी दिसते? पण ऐक ना, मी नाही विचारणार तू कसा आहेस म्हणुन"
"का गं?"
"कारण मला माहिती आहे तू कसा आहेस. काय करतोस. सगळं-सगळं माहितीय्यै"
तीन दिवसांपूर्वी मी आले ते तडक तुझ्याकडेच पण तू अॉपरेशन थिएटरमध्ये होतास आणि तुला वेळ लागणार होता. मग म्हटलं बघावं नानूशेठ नेमकं करतात तरी काय? खुप जणांशी बोलले मी. कसला पॉप्युलर आहेस नानू तू. मला फारच अभिमान वाटला."

 "पॉप्युलर, बिप्युलर सोड.ते मनातलं काय सांगणार होतीस"? आणि अशी तडक कशी आलीस?"

"मी लंडनहुन निघाले, बाय द वे, माझं ट्रायपॉस पूर्ण झालं. तर निघाल्यापासून तुझेच विचार डोक्यात. कसा दिसत असशील, काय करत असशील, तुला मैत्रीण असेल का? "
"मैत्रिणीचंच का?'
"कारण मला तुझ्याशी लग्न करायचं होतं"
"क्काय? आणि होतं म्हणजे ?"
"हो, तुझ्याशी लग्न करायचं म्हणुन फार घाईत आले मी. हा विचार माझ्या मनांत आला तेंव्हापासून चैनच नाही मला. नानू माझा होणार, मी नानूची बायको होणार. इतकी सुखावले ना मी. विमानांत डोळे मिटून तुलाच बघत होते. पण नानू, माझे विचार पुढेच सरकेनात.मुलींना कशी संसाराची स्वप्नं पडतात ना, तसं काहिच होईना. म्हणजे आपलं लग्न झालंय, घर आहे आपलं, आपली मुलं आहेत असं काहि डोळ्यासमोर येईना. परत परत प्रयत्न केले पण असं ज्याला 'आपलं', 'दोघांचं' फिलिंग म्हणतात ना ते येईचना.मी अगदी सैरभैर झाले रे. मला वाटलं कि बाहेरून जरी मला तुझ्याशी लग्न करावं वाटत असलं तरी आतुन मी दुसऱ्या कोणावर तरी प्रेम करत असेन. मग मी तुझ्या जागी दुसऱ्या मित्रांना कल्पुन बघितलं तर फारच वाईट वाटायला लागलं. तुला नवरा या चौकटीत बसवलं किंवा सगळंच चित्र बिघडतंय. अख्ख्या प्रवासात मी अशी सैरभैर होते. पण विमान उतरतांना मीही शांत झाले. आणि हे सगळं तुला लग्गेच सांगायचं म्हणुन तुझ्या कॉलेजमध्ये आले. तर आमचे राजाधिराज नानूमहाराज चिरफाड करण्यात मग्न. मग मी सगळीकडे हिंडले, खूप जणांना भेटले  शरयूला भेटले.तिची मावशी माझ्याच डिपार्टमेंटमध्ये आहे. तिच्याकडुन खुप ऐकलं होतं कौतुक. खूप छान आहे ना शरयू!"

"तर मिस्टर नानू, प्रचंड विचारानंतर मी तुला मागणी घालते आहे"

" चित्र्ये, जरा मला समजेल असं बोलशील? तू जे काही बोलते आहेस ना ते तुझ्या गणिताइतकंच 
अवघड आहे गं"
"नानू, अरे तुझ्यासारख्या अत्यंत जवळच्या मित्राला जर मी नवरा या भूमिकेत बघू शकत नसेन आणि संसाराचं पूर्ण चित्र बघून शकत नसेन तर कदाचित माझं संसारचित्र माझ्या एकटीचंच असेल. "

" आठवतं, एकदा तू विचारलं होतं कि गाणं आणि गणित अशा दोन भिन्न गोष्टींत मला रस कसा?"
" आठवतंय ना, तेंव्हा अगदी तू थाटात म्हणाली होतीस कि, दोन्ही गोष्टींत साम्य आहे. संगीतात सूरांचं गणित जमावं लागतं तर गणितात आकड्यांशी सूर जमावे लागतात".

" करेक्ट, आणि संसारात तर संगीत आणि गणीत दोन्ही जुळावं लागतं ना रे."
"मग ते मागणीचं काय?"
"येस, तर राजाधिराज सम्राट नानू महाराज मी चित्रा, तुम्हांला मागणी घालते आहे.........


"शरयू साठी".

"मला माहित आहे कि  तू असा विचारच केलेला नाहीस. पण तू आणि शरयू शोभुन दिसाल एकमेकांना. तस्मात, नानूराजे अजिबात वेळ न गमावता शरयुशी बोला."

" बोलण्यावरून आठवलं, मी रामदादाशी बोलले, त्याला सगळं सांगितलं."

"काय म्हणाला रामदादा?"

" फिस्सकन हसला आणि म्हणाला, अबोली आहेस अबोली".